کاشت فیسالیس

روش کشت بابونه گاو چشم (بابونه گاوی، بابونه کبیر)
روش کشت بابونه گاو چشم
سپتامبر 28, 2019

عروسک پشت پرده یا کاکنج با نام علمی فیسالیس و نام انگلیسی Physalis ترکیبی از طعم میوه‌های توت فرنگی، گیلاس، کیوی و آناناس است و از این جهت جزء میوهای منحصر به فرد محسوب می شود. این گیاه از خانواده بادنجانیان (Solanaceae) که میوه فیسالیس رسیده آن جنبه خوراکی، دارویی و صنعتی دارد.در این مقاله به کاشت فیسالیس می پردازیم که دارای انواع یکساله و چندساله نیز میباشد از ارتفاعی حدود 100 سانتیمتر برخوردار است.

فیسالیس از گیاهان بومی مناطق معتدل گرم و نیمه گرمسیری به ویژه کشور مکزیک می باشد و از آنجا به سراسر اروپا انتشار یافته است.میوه فیسالیس منبع آنتی‌اکسیدان و سرشار از ویتامینهای آ، ئی، اف، بی و ویتامین ث است. این سبزی میوه‌ای، جزء پنج سبزی برتر مکزیک محسوب می شود و به طور متوسط هر مکزیکی در سال، 5/3 کیلوگرم از آن را مصرف میکند.

فیسالیس که به گیلاس زمینی نیز شهرت دارد، دارای بافتی همچون گوجه فرنگی میباشد. در کشورهایی مانند ترکیه، کاشت فیسالیس از جایگاه ویژه ای در زمینه صادرات برخوردار است. فیسالیس در ایران به عروسک پشت پرده نیز معروف است و در کشورهای همسایه به نام های گیلاس زمینی و فانوس چینی نیز شناخته میشود.

برگهای فیسالیس به صورت متناوب و قلبی تا بیضی شکل و ترک دار است و حاشیه برگها به صورت ساده میباشد. طول دمبرگ بین 4-3 سانتیمتر و پهنک برگ به ابعاد 6 در 3.5 سانتیمتر است.

فیسالیس چیست

برگهای فیسالیس به صورت متناوب و قلبی تا بیضی شکل و ترک دار است و حاشیه برگها به صورت ساده میباشد. طول دمبرگ بین 4-3 سانتیمتر و پهنک برگ به ابعاد 6 در 3.5 سانتیمتر است.

گلهای عروسک پشت پرده، در زاویه بین برگها و شاخه اصلی تولید میشوند و به رنگهای سفید، آبی، زرد و ارغوانی دیده میشوند. گل آذین منفرد و هرمافرودیت فیسالیس، دارای گلهای متقارن با تخمدان تحتانی میباشد که از 3 کاسبرگ پیوسته و 3 گلبرگ به رنگ زرد کمرنگ با لکه های سیاه و کرکدار، 3 پرچم و یک مادگی تشکیل گردیده است. تخمدان گلهای فیسالیس، دو برچه ای پیوسته بوده و تخمکهای زیادی در هر برچه به رنگ سبز روشن و بدون کرک در آن دیده میشود. لازم به ذکر است که فیسالیس تقریبا در سرتاسر سال گلدهی و باردهی دارد.

ساقه فیسالیس، راست، چهارگوش و تو خالی و بدون دمبرگ میباشد.
میوه فیسالیس از نوع سته بوده و در پوششی از کاسبرگ محصور شده است. میوه فیسالیس دارای رنگهای زرد طلایی، نارنجی روشن و قرمز است و مقدار زیادی دانه به رنگ قهوه ای مایل به زرد دارد. لازم به ذکر است طول میوه تقریبا 3 سانتیمتر و قطر آن، به2،5 سانتیمتر میرسد.

میوه فیسالیس از نوع سته بوده و در پوششی از کاسبرگ محصور شده است.خواص فیسالیس

علاوه بر تازه خوری، در اغلب کشورهای اروپایی از محصول فیسالیس به صورت فرآوری شده در شکل های کشمش، میوه خشک، ژله، تهیه سس سالسا، مربا، کمپوت، مارمالاد و بستنی استفاده می شود. از روغن و چربی این میوه برای استفاده در صنایع آرایشی و بهداشتی و تولید لوسیون های بهداشتی استفاده می گردد. اگرچه روغن موجود در ترکیبات استروئیدی فیسالیس، ظرفیت ترکیب آن را با روغن های دیگر مانند روغن خرما و نارگیل جهت مصرف خوراکی بالا برده است.

در مقایسه با فیسالیس خام، نوع خشک این میوه حاوی مواد تغذیه ای متمرکزتری می باشد. بنابراین مصرف منظم فیسالیس خشک قطعا می تواند مصرف مواد تغذیه ای شما را به حداکثر برساند.

بافت این میوه ی خشک شده نرم و چروکیده و شبیه یک کشمش می باشد. از آن جا که این میوه باعث افزایش بالقوه ی انرژی می گردد، آن ها اغلب به شکلات های انرژی زا اضافه می شوند.

فواید فیسالیس

فیسالیس دارای گونه های فراوانی است که برخی از آنها هم مانند P. minima، P.alkekengi، P. pubscens ارزش دارویی و درمانی دارد. گونه Physalis alkekengi در طب چینی کاربرد فراوانی دارد. از آب میوه آن، برای درمان آبسه، سرفه و رفع تب و گلودرد استفاده میشود. همچنین کاسه گل پخته شده آن برای درمان دیابت، جوشانده مناسبی است و از ریشه این گیاه نیز برای درمان مشکلات ادراری و التهابات پوستی و دفع اسیداوریک، نقرس، درمان آرتروز، بواسیر، هپاتیت، برونشیت و تقویت کبد استفاده میشود.

از برگهای گونه P. minima برای نرم کردن پوست و ناراحتی های جلدی و درمان هپاتیت استفاده می شود. این گیاه را در گذشته بیشتر به عنوان یک گیاه دارویی مناسب برای سقط جنین و ضدبارداری می شناختند.

فیسالیس به دلیل داشتن موادی مانند فیزالین، آلکالوئید سولانین و انواع متعددی از استروئیدها و فالونوئیدها دارای خواص جانبی دیگری همچون جلوگیری از فعالیت مایکوباکتریوم توبرکلوسیز(Mycobacterium tuberculosis) که باعث بیماری سل می شود نیز می باشد. به علاوه مصرف گونه P. subglabrata به دلیل دارا بودن ماده سولانین موجب توهم زایی و مسمومیت میگردد.

یسالیس به دلیل داشتن موادی مانند فیزالین، آلکالوئید سولانین و انواع متعددی از استروئیدها و فالونوئیدها دارای خواص جانبی دیگری همچون جلوگیری از فعالیت مایکوباکتریوم توبرکلوسیز(Mycobacterium tuberculosis) که باعث بیماری سل می شود نیز می باشد.

فیسالیس زرد

از گونه های خوراکی می توان به گونه Physalis peruviana که به فیسالیس زرد هندی معروف است اشاره کرد. تشابه زیادی با یک گوجه‌ی مینیاتوری، کروی و زردرنگ دارد. وقتی که آن را از کاسه ی گل بادکنک‌ مانندش جدا می کنید، اندازه‌ ای مشابه با یک گلوله داشته و قطرش به 1 الی 2 سانتی متر می‌رسد. این میوه هم مانند گوجه فرنگی پر از دانه های ریز است. رنگ آن زرد روشن یا نارنجی بوده و هنگامی که می‌رسد طعم شیرین و ملس مانند دارد که به همین دلیل برای درست‌کردن میان‌وعده، کیک یا مربا ایده‌آل است.

می توانید آن را در سالاد میوه. یکی از ویژگی‌های قالب این میوه، کاسه‌ی گل فلفل مانندی است که به دور هر میوه وجود دارد. این کاسه‌ی گل در ابتدا اندازه ای معمول دارد، اما پس از ریزش گلبرگ ها، رشد کرده به گونه ای که یک پوسته ی کامل را در پیرامون میوه ایجاد می‌کند. اگر پوسته ی دور میوه را جدا نکنید، می توانید به مدت 30-45 روز آن را در دمای اتاق و داخل قفسه نگه‌داری کنید.

فیسالیس بنفش

همچنین Physalis ixocarpa که معروف به توماتیلو بنفش یا فیسالیس بنفش است مزه ترش و شیرین با طعمی خاص شبیه گوجه فرنگی نارس دارد و به صورت خام یا پخته در بسیاری از غذاها، دسرها، مربا و همچنین تهیه سس معروف مکزیکی سالسا کاربرد دارد.

 

نیازهای گیاه فیسالیس

فیسالیس گیاهی است کم توقع و مناسب برای اقلیم های نیمه گرمسیری. اگرچه ارقامی از فیسالیس در کوهستانها و مناطق سردسیری رشد می کنند اما برای تولید تجاری و اقتصادی، کشت و پرورش آن در فضاهای بسته اعم از زیر پوشش پلاستیک یا سایه بان صورت می گیرد. با اینکه فیسالیس جزو گیاهان بی تفاوت به طول روز بوده اما نیاز به حداقل 9 تا 8 ساعت نور آفتاب دارد. چنانچه این گیاه در شرایط نور زیاد قرار گیرد بایستی از سایه بان های 30 % برای کنترل نور استفاده نمود.

صفر فیزیولوژیک پرورش فیسالیس، 3/6 درجه سانتیگراد است. اولین جوانه های گل در 5/5 درجه ظاهر می شوند و میوه دهی در 5/10 درجه اتفاق می افتد. دمای مناسب جوانه زنی دانه فیسالیس، 21 درجه سانتیگراد (ظرف 10 ساعت ) و یا 32 درجه ( ظرف 14 ساعت) می باشد. اگر دمای خاک برای جوانه زنی، 25 درجه سانتیگراد باشد، مناسب ترین دما تلقی می گردد.

از لحاظ بافت خاک، خاک سبک لومی شنی با pH بین 8 – 5/4 است. همچون سایر گیاهان این خانواده نسبت به EC بالاتر از 4 نیز متحمل است. تغذیه گیاهی جهت افزایش تولید بسیار ضروری است اما نسبت به خاک های فقیر نیز متحمل می باشد.

نیاز گیاه فیسالیس به آبیاری، در طول فصل رشد بالاست اما در زمان رسیدن محصول، نیاز آبی آن کاهش می یابد. در هر صورت، برای 1000 متر مربع گلخانه فیسالیس، 5/1 متر مکعب در روز آب نیاز است. در هر دوره کشت فیسالیس برای هر 1000 مترمربع، به طور متوسط 8 – 7 مترمکعب آب نیاز است.

خرید بذر فیسالیس یا خرید نهال فیسالیس؟

ازدیاد این گیاه عمدتا از طریق دانه می باشد اما از قلمه های یکساله چوبی نرم نیز تحت تاثیر هورمون ریشه زایی اکسین می توان استفاده نمود که با موفقیت حدود 38 درصدی همراه بوده است. همچنین از طریق خوابانیدن هوایی و تقسیم بوته نیز می توان آن را تکثیر کرد.

کاشت گیاه فیسالیس

شیوه کاشت فیسالیس همچون سایر گیاهان این خانواده به صورت انتقال نشا می باشد. از زمان کاشت تا نمو اولین میوه فیسالیس حدود 90 روز طول می کشد. بهترین زمان کاشت فیسالیس در اواخر تابستان تا اوایل پاییز می باشد. در برخی از مناطق، این محصول تا 4 بار در سال کشت می شود. جوانه گل پس از 40 روز ظاهر می شود و اولین میوه پس از 80 روز ظاهر می گردد. در مناطق عاری از یخ زدگی، گلدهی 3-2 بار در طول سال اتفاق می افتد.

تراکم کاشت فیسالیس در شرایط فضای باز و شرایط گلخانه متفاوت است. بطوریکه در شرایط گلخانه ای، تعداد بوته برای 1000 متر گلخانه بین 1000 – 2000 بوته می باشد. اما در شرایط فضای باز تا 25000 بوته در هکتار نیز گزارش شده است.

تاریخ کاشت در شرایط گلخانه در استان تهران، شهریور تا مهر می باشد. در گلخانه فاصله کاشت بین دو بوته 50 سانتی متر و فاصله ردیف ها 120 سانتی متر می باشد. استفاده از قیم نخی همچون گوجه فرنگی گلخانه ای برای هدایت ساقه های فیسالیس ضروری است. و بوته ها پس از رسیدن به انتهای نخ یا قطع می گردند و یا آویزان می شوند. در شرایط فضای باز، بوته را با هرس تا ارتفاع 30 سانتی متری نگه می دارند.

از مناطقی که تجربه موفق کاشت فیسالیس در گلخانه را داشتند می توان به استان فارس شهرستان شیراز و استان کهگیلویه و بویراحمد شهرستان باشت اشاره کرد. طبق گزارش تولید کنندگان موجود در این مناطق، خط تولید و فرآوری و بازار خرید و فروش فیسالیس و فرآورده های حاصل از آن مثل مربا، میوه خشک و ترشی، در حال حاضر موجود است.

از مناطقی که تجربه موفق کاشت فیسالیس در گلخانه را داشتند می توان به استان فارس شهرستان شیراز و استان کهگیلویه و بویراحمد شهرستان باشت اشاره کرد.

 

مرحله داشت گیاه فیسالیس

دوره رشد گیاه از زمان کاشت دانه فیسالیس تا تولید میوه، در شرایط فضای باز، 90 روز می باشد که 70 روز آن مربوط به دوره رشد میوه است اما در شرایط گلخانه ای دوره رویش از دانه تا پایان تولید، 9 ماه می باشد که 6-5 ماه آن مربوط به دوره باردهی است. اگرچه برخی ارقام مقاوم به سرما تا 10 درجه زیر صفر را نیز تحمل می کنند اما بهتر است برای جلوگیری از سرمازدگی در اواخر پاییز، سطح خاک و ریشه ها را مالچ پاشی کرد.

ارقام فیسالیس، خود ناسازگار بوده و برای تشکیل میوه نیازمند ارقام گرده زا و خود بارور می باشد. همچنین استفاده از زنبورهای گرده افشان در گلخانه توصیه می شود.

این گیاه در زمان تولید میوه، نیاز آبی کمتری داشته و در پایان دوره تولید، از آبیاری بی نیاز می گردد.

برداشت فیسالیس

برداشت فیسالیس در شرایط گلخانه های در ایران، از اواسط بهمن آغاز می گردد و هر کارگر می تواند در فصل برداشت، روزانه به طور متوسط 12- 10 کیلوگرم میوه فیسالیس برداشت کند.

رنگ میوه در زمان رسیدن به نارنجی تا قرمز تمایل پیدا می کند. میوه فیسالیس را با همان پوشش در ظروف کوچک 300 تا 500 گرمی بسته به نیاز بازار بسته بندی می کنند. عملکرد متوسط آن در هکتار حدود 15 تن گزارش شده است. اگرچه ارقامی از فیسالیس مانند Edulis وجود دارد که میوه های آن درشت بوده و عملکرد آن تا 11 تن در هکتار گزارش گردیده است.

همین رقم در آمریکا تا 55 تن در هکتار نیز عملکرد داشته است در حال حاضر ارقام کشت شده در گلخانه های استان تهران، دارای عملکردی در حدود 11 تن در هکتار می باشد. فیسالیس دارای پوشش سلولزی است که به حفظ و ماندگاری آن کمک فراوانی می کند به طوری که عمر نگهداری میوه فیسالیس با کاسه گل در دمای 30 درجه سانتی گراد به یک ماه نیز می رسد. ولی میوه خشک شده فیسالیس در دمای 30 درجه، تا 5 ماه قابلیت نگهداری دارد.

تحلیل بازار فروش فیسالیس

همانطور که از شرح شرایط تولید و پرورش این محصول پیداست، کاشت فیسالیس از مزیت های نسبی بالایی به ویژه برای صادرات برخوردار می باشد. از جنبه های اقتصادی این محصول می توان به موارد ذیل اشاره نمود.

1. زمینه تولید محصول، کم اما تقاضای محصول در خارج از کشور بالاست.

2. راه اندازی تولید نیاز به تاسیسات پیچیده نیاز ندارد.

3. از لحاظ تغذیه گیاهی، از مصرف پایین تری برخوردار است.

4. هزینه های تولید آن پایین است (هزینه جوانه زنی دانه، تولید نشا و …).

5. سرف سوخت نسبت به محصولاتی چون خیار و گوجه گلخانه ای کمتر است.

6. نیازی به دانه های نسل اول ندارد.

7. تولید دانه این محصول داخلی است و از قیمت پایین تری برخوردار است.

8. به دلیل ماندگاری بال، ضایعات کمتری دارد.

9. قیمت محصول در بازارهای خارجی بالاتر از قیمت داخلی است.

10. قابلیت ایجاد ارزش افزوده از طریق صنایع تبدیلی، تکمیلی و آرایشی را دارد.

11. قابلیت ایجاد اشتغال مولد و جانبی بیشتری دارد )صنایع آرایشی و بهداشتی، تولید روغن و …

12. با توجه به پوشش سلولزی که در زمره محصولات سالم قرار می گیرد، برای صادرات با محدودیت هایی همچون آزمایش باقیمانده سموم مواجه نیست.

آرادو دانش نامه تخصصی برای ارائه بهترین مقالات !!!

نوشته شده توسط: کارشناس آرادو خانم صمدزاده

طرز استفاده از گزنه

روش کشت سرخدار

لیست بهترین قیمت محصولات کشاورزی را در آرادو مشاهده کنید.